බුද්ධෝත්පාද කාලයක පමණක් ලොවට මතුවන මෙම සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ට අයත් පංච බල ධර්ම ගැන මෙම ලිපියෙන් විස්තර වේ. පංච බල යනු ශ්‍රද්ධා බලය, විරිය බලය, සති බලය, සමාධි බලය හා ප්‍රඥා බලය යි. මේ පංච බල ධර්මයන් ප්‍රගුණ කිරීම ක්‍රමයෙන් නිවන පිණිස ම නැමී පවතින ආකාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ මෙම උපමාවෙන් මනාව තේරුම් ගත හැකිය.

“මහණෙනි, ගංගා නදිය පෙරදිගට නැමී, පෙරදිගට නැඹුරු වී ඇත්තේ යම් සේ ද, එසෙයින්ම මහණෙනි, පංච බල ධර්ම දියුණු කරන්නා වූ, පංච බල බහුලව ප්‍රගුණ කරන්නා වූ භික්ෂුව නිවනට නැමුනේ වෙයි. නිවනට නැඹුරු වූයේ වෙයි. නිවනට බර වූයේ වෙයි.”

(පාචීනනින්න සූත්‍රය – සං. නි. 05)

බුදුරජාණන් වහන්සේ පංච බල ධර්මයන් හඳුනාගත යුතු ආකාරය ගැන මෙසේ ද දේශනා කළ සේක.

“මහණෙනි, ශ්‍රද්ධා බලය දැක්ක යුත්තේ කවර තැනකද? සතර සෝතාපත්ති අංග තුලය ශ්‍රද්ධා බලය දැක්ක යුත්තේ.

සෝතාපත්ති අංග 4 

  1. කල්‍යාණ මිත්‍ර සම්පත්තිය 
  2. ශ්‍රී සද්ධර්මය ශ්‍රවණය 
  3. යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් කටයුතු කරමි 
  4. ධම්මානුධම්ම ප්‍රතිපදාව යෙදීම 

මහණෙනි, විරිය බලය දැක්ක යුත්තේ කවර තැනකද? සතර සම්‍යක් පධාන වීර්යයෙහිය විරිය බලය දැක්ක යුත්තේ. විරිය බලය නිසා කෝසජ්ජය කියන කුසීත බව ඉවත් වීම.සතර සම්‍යක් ප්‍රධාන

  • නූපන් අකුසල් නූපදනු පිණිස කරන වීර්‍ය්‍ය ය.
  • උපන් අකුසල් ප්‍ර‍හාණය පිණිස කරන වීර්‍ය්‍ය ය.
  • නූපන් කුසල් ඉපදීම සඳහා කරන වීයර්‍ය ය.
  • උපන් කුසල්වල දියුණුව සඳහා කරන වීර්‍ය්‍ය ය

සහ  සතර ඉර්ධිපාද සම්පූර්ණ වෙනවා (ඡන්ද, චිත්ත, විරිය, වීමංසා)

මහණෙනි, සති බලය දැක්ක යුත්තේ කවර තැනකද? සතර සතිපට්ඨානයෙහිය සති බලය දැක්ක යුත්තේ. සති බලය පිහිටු වීමත් සමඟ සතර සතිපට්ඨානය පිහිටා කටයුතු කිරීමට හැකියාවක් ලැබිම.

  1. කායානුපස්සනා
  2. චිත්තානුපස්සනා
  3. ධම්මානුපස්සනා
  4. වේදනානුපස්සනා

මහණෙනි, සමාධි බලය දැක්ක යුත්තේ කවර තැනකද? සතරක් වූ ධ්‍යානයන්හිය සමාධි බලය දැක්ක යුත්තේ. 

1. ප්‍රථම ධ්‍යානය  

2. ද්විතීය ධ්‍යානය  

3. තෘතීය ධ්‍යානය  

4. චතුර් ධ්‍යානය

මහණෙනි, ප්‍රඥා බලය දැක්ක යුත්තේ කවර තැනකද? චතුරාර්ය සත්‍යයෙහිය ප්‍රඥා බලය දැක්ක යුත්තේ.